Koronarografija je invazivna dijagnostička procedura kojom se prikazuju veliki, epikardni krvni sudovi srca – koronarne arterije. Njena osnovna uloga je da precizno pokaže da li na srčanim krvnim sudovima postoji suženje, zapušenje ili drugo oštećenje koje može smanjiti ili prekinuti dotok krvi do srčanog mišića. Ono što je razlikuje od drugih procedura koje ispituju srčanu cirkulaciju je njena invazivnost. Iako sama karakterizacija koja je opisuje kao „invazivnu proceduru“ kod mnogih pacijenata izaziva nelagodu, u savremenoj kardiologiji koronarografija se izvodi rutinski, brzo i sa veoma visokim stepenom bezbednosti, a informacije koje pruža ne mogu se dobiti nijednom drugom “neinvazivnom” metodom sa istim nivoom tačnosti.
Upravo zbog toga, koronarografija zauzima centralno mesto u dijagnostici i donošenju odluka o lečenju pacijenata sa sumnjom na koronarnu bolest srca.
Zašto se radi koronarografija?
Koronarografija se nikako ne radi nasumično, i bez jasnog razloga, već kada postoji opravdana klinička sumnja da su krvni sudovi srca suženi ili možda zapušeni. Najčešće se na ovu proceduru upućuju pacijenti kod kojih simptomi, klinički pregled ili prethodni neinvazivni testovi ukazuju na moguću koronarnu bolest.
U kojim situacijama se preporučuje koronarografija?
Pacijenti se najčešće upućuju na koronarografiju u sledećim situacijama:
- nakon neinvazivnog testiranja, kod osoba koje imaju bol u grudima tipičan ili suspektan na anginu pektoris. Uobičajeno je to bol koji se opisuje kao pritisak ili stezanje u grudima sa širenjem u levu ruku, vrat ili vilicu,
- kod akutnog infarkta miokarda, kada je neophodno hitno prikazati koronarnu cirkulaciju i, po potrebi, odmah otvoriti zatvorenu arteriju,
- u slučaju patološkog nalaza na EKG-u, ehokardiogramu, testu fizičkog opterećenja ili CT koronarografiji koji upućuju na bolest krvnih sudova srca,
- kod neobjašnjive srčane slabosti ili snižene sistolne (pumpne) funkcije leve komore,
- u okviru pripreme za kardiohirurške operacije, naročito pre ugradnje ili zamene srčanih zalistaka.
Koronarografija se takođe može uraditi kada postoji nesklad između simptoma koje pacijent oseća i rezultata neinvazivnih testova, jer tada upravo ovaj pregled može dati konačan odgovor i omogućiti pravilnu terapijsku odluku.
Kako izgleda procedura koronarografije?
Koronarografija se obavlja u specijalizovanoj sali za kateterizaciju. Tokom celog postupka prate se srčani ritam i krvni pritisak, a pacijent je pod stalnim nadzorom lekara i medicinskog osoblja. Procedura se izvodi u lokalnoj anesteziji, što znači da je pacijent budan i može da komunicira tokom procedure sa medicinskim osobljem.
Pristupno mesto i tok pregleda
Najčešći pristup je kroz arteriju na ručnom zglobu (radijalna arterija). Nakon dezinfekcije kože daje se mala količina lokalnog anestetika, a zatim se u arteriju uvodi tanka igla, žičani vodič i uvodnik. Kroz njega se plasira tanak kateter koji se pažljivo vodi kroz krvne sudove do srca. U određenim situacijama, kada anatomija krvnih sudova to zahteva, ili potencijalna procena kardiologa kao optimalnijeg mesta, pristup se može izvesti i kroz preponu, odnosno femoralnu arteriju.
U svakodnevnoj praksi, pacijenti često insistiraju na pristupu kroz arteriju na doručnom zglobu usled većeg komfora, neretko požele i da odustanu od procedure kada im se predloži pristup kroz butnu arteriju, te se iz tih razloga mora predočiti da “komfornije nije uvek bolje i bezbednije”.
Snimanje krvnih sudova srca (koronarnih arterija)
Kada se kateter postavi na samo ishodište koronarne (srčane) arterije, ubrizgava se kontrastno sredstvo koje omogućava jasan prikaz krvnih sudova na rendgenskom ekranu. Snima se više projekcija kako bi se precizno procenio svaki segment arterija. Neki pacijenti mogu osetiti kratkotrajnu toplinu u telu prilikom ubrizgavanja kontrasta, što je uobičajeno i brzo prolazi. Ceo pregled najčešće traje između 20 i 30 minuta.
Nakon završetka snimanja, kateter se uklanja, a mesto uboda se zatvara pritiskom ili posebnim uređajem. Kod pristupa preko ručnog zgloba, mobilizacija je moguća veoma brzo, dok je kod preponskog pristupa potrebno nekoliko sati mirovanja.
Da li koronarografija boli i koje su moguće komplikacije?
Većina pacijenata koronarografiju doživljava kao neprijatnu, ali ne i bolnu proceduru. Lokalna anestezija značajno umanjuje nelagodnost na mestu uboda, dok sam prolazak katetera kroz krvne sudove ne izaziva bol.
Komplikacije su retke i u najvećem broju slučajeva blage. Najčešće se javlja manja modrica ili prolazno krvarenje na mestu punkcije. Ozbiljnije komplikacije, poput poremećaja srčanog ritma, alergijskih reakcija na kontrast ili povreda krvnih sudova, izuzetno su retke i uglavnom se javljaju kod pacijenata sa povećanim rizikom.
Šta se dobija koronarografijom?
Najvažniji rezultat koronarografije je jasan i precizan uvid u stanje koronarnih (srčanih) arterija – da li postoji suženje, gde se ono nalazi i koliki je njegov značaj za protok krvi. Ukoliko se tokom pregleda otkrije hemodinamski značajno suženje, lekar može, u skladu sa kliničkom procenom, odmah uraditi terapijsku proceduru, najčešće ugradnju stenta.
Na taj način se dijagnostika i lečenje mogu obaviti u istom aktu, što smanjuje rizik za pacijenta i ubrzava oporavak. Koronarografija takođe omogućava procenu potrebe za kardiohirurškim lečenjem, poput aortokoronarnog bajpasa, kod pacijenata sa opsežnim promenama na više krvnih sudova.
Kako se pripremiti za koronarografiju?
Priprema za pregled je jednostavna i obuhvata nekoliko osnovnih preporuka:
- dolazak na pregled bez unosa hrane najmanje 6 sati pre procedure,
- uzimanje redovne terapije, osim ako lekar ne naglasi drugačije,
- obavezno prijavljivanje alergija, naročito na jod, kontrast ili lekove,
- nakon procedure savetuje se smanjena fizička aktivnost tokom naredna 24 sata.
- uzimanje dosta tečnosti narednih dana nakon procedure
Koronarografija je rutinska, minimalno invazivna dijagnostička procedura kojom se precizno procenjuje stanje koronarnih arterija srca. Omogućava otkrivanje suženja ili zapušenja, donošenje tačne terapijske odluke i prema potrebi, istovremeno lečenje ugradnjom stenta. Kada se radi uz jasnu indikaciju, koristi koronarografije značajno prevazilaze potencijalne rizike, što je čini jednom od ključnih metoda savremene kardiologije.
Najčešća pitanja pacijenata (FAQ)
Da li se koronarografija radi u opštoj anesteziji? Ne. Procedura se izvodi u lokalnoj anesteziji a pacijent je tokom pregleda budan.
Koliko dugo traje oporavak nakon koronarografije? Kod većine pacijenata, naročito pri pristupu preko arterija ručnog zgloba, oporavak je brz i povratak svakodnevnim aktivnostima moguć je već narednog dana.
Da li svim pacijentima nakon koronarografije ugrađuje stent? Ne. Stent se može ugraditi samo ako se utvrdi suženje koje značajno ometa ili blokira dotok krvi do dela srčanog mišića.
Da li kontrast može da ošteti bubrege? Kod pacijenata sa normlnom bubrežnom funkcijom rizik je minimalan, dok se kod rizičnih pacijenata (snižena funkcija bubrega) preduzimaju dodatne mere zaštite.
Izvori: Tekst je zasnovan na važećim preporukama Evropskog kardiološkog udruženja (ESC), ACC/AHA smernicama za koronarnu bolest srca.
