Ultrazvuk srca, odnosno ehokardiografija, predstavlja jednu od najvažnijih dijagnostičkih metoda u kardiologiji. U našoj svakodnevnoj praksi je koristimo da brzo, precizno i potpuno bezbolno procenimo strukturu i funkciju srca, oslanjajući se na tehnologiju koja ne koristi zračenje, već ultrazvučne talase visokih frekvencija. Upravo zbog jednostavnosti, detaljnih informacija koje pruža i potpune bezbednosti, ultrazvuk srca je postao osnovni alat u zbrinjavanju gotovo svih kardioloških pacijenata.
Šta je ultrazvuk srca i koja mu je svrha?
Ehokardiografija je vizuelna metoda prikazivanja srca u realnom vremenu. Omogućava nam da vidimo kako se srčane komore i zalisci kreću, da procenimo snagu srčanog mišića odnosno istisnu ili ejekcionu frakciju (EF, EFLK) i da analiziramo protok krvi kroz srčane šupljine. Ultrazvučni talasi koji se koriste tokom pregleda pretvaraju se u slike visoke rezolucije, pa se struktura i funkcija srca može posmatrati u realnm vremenu tokom pregleda.
Svrha ultrazvuka je da pravovremeno otkrije poremećaje strukture i funkcije srca, kao i da objasni simptome poput bola u grudima, zamora ili preskakanja srca. Ovaj pregled je jedan od prvih koraka u dijagnostici većine kardioloških stanja u skladu sa preporukama poput ESC i ASE.
Zašto upućujemo pacijente na ultrazvuk srca?
Najčešći razlog za upućivanje pacijenata na ehokardiogram su tegobe koje ukazuju na moguću srčanu bolest, posebno kada EKG i laboratorijski nalazi postavljaju sumnju na potencijalno ili evidentno oštećenje srca. Među najtipičnijim simptomima su bol u grudima, nedostatak vazduha pri naporu, ubrzan rad srca, osećaj preskakanja ili zamor (slaba tolerancija fizičkog napora) koji je neuobičajen za svakodnevni nivo fizičke aktivnosti.
Kod pacijenata sa povišenim krvnim pritiskom ultrazvuk srca nam pomaže da procenimo da li je srčani mišić zadebljao, što duže trajanje hipertenzije često uzrokuje. Kod šumova na srcu ultrazvuk je jedini način da se precizno odredi da li je ušće zalistaka neke valvule suženo, propušta krv (nedovoljno dobro se zatvara) ili je potpuno normalan. Često ga radimo i kod pacijenata posle infarkta kako bismo procenili oporavak srčanog mišića odosno ejekcionnu frakciju. Moderni ehokardigrafski aparati nude opciju “speckle tarcking-a” odnosno vizuelizacione metode kojom se procenjuje “longitidinalni strain ili strain rate” koja veoma rano može da detektuje fine ispade u kontraktilnosti srčanog mišića koje se golim okom teško može videte.
Kako izgleda pregled – šta očekivati tokom pregleda?
Pregled se obavlja u ležećem položaju, najčešće na levom boku, kako bi se srce približilo zidu grudnog koša i tako dobio što jasniji prikaz. Na kožu se nanosi providni gel na bazi vode koji omogućava optimalan kontakt ultrazvučne sonde sa grudnim košem. Dok sondom prelazimo preko različitih delova grudnog koša, na ekranu se pojavljuje slika u “realnom vremenu” rada srca.
Kroz nekoliko standardnih ultrazvučnih prozora procenjujemo komore, pretkomore, zaliske, protok krvi i srčanu ovojnicu. U zavisnosti od nalaza, nekad je potrebno kratko zadržati dah da bismo dobili bolji prikaz, ali pregled ni u jednom momentu ne boli. Obično traje između 15 i 25 minuta, apsolutno je bez mogućih komplikacija i pacijent nakon toga može odmah da nastavi svoje uobičajene aktivnosti.
Da li je potrebna priprema za ultrazvuk srca?
Za rutinski transthorakalni ultrazvuk (TTE), koji se radi preko grudnog koša, priprema je minimalna ili potpuno nepotrebna. Savetujemo samo da pacijent ponese prethodnu dokumentaciju, kako bismo imali bolji uvid u dosadašnje nalaze.
Za transezofagealni ultrazvuk (TEE), gde se sonda uvodi kroz jednjak, priprema je drugačija i podrazumeva da se hrana ne uzima duži period, ali taj pregled se ne radi rutinski i pacijent dobija jasne instrukcije unapred.
Šta ultrazvuk srca otkriva?
Ultrazvuk daje sveobuhvatan uvid u strukturu i rad srca. Vidimo veličinu komora i pretkomora, njihovu debljinu, pokretljivost srčanog mišića i efikasnost pumpanja krvi. Posebnu pažnju posvećujemo zaliscima — kako se otvaraju i zatvaraju, da li postoji suženje ili propuštanja krvi unazad nakon zatvaranja.
Dopler tehnika omogućava procenu protoka krvi kroz srčane šupljine i krvne sudove, naročito brzine kretanja krvi u pojedinim segmentima. Tako dobijamo informaciju o pritiscima u srčanim šupljinama, što je od velikog značaja kod pacijenata sa srčanom slabošću (kardiomiopatije), plućnom hipertenzijom ili bolestima zalistaka.
Kod nekih pacijenata ultrazvuk daje i odgovor na pitanje da li postoji nakupljanje tečnost oko srca, odnosno u srčanoj kesi, da li je srčani mišić oslabljen posle infarkta ili da li postoje znakovi bolesti perikarda.
Tipovi ehokardiografije
Najčešće radimo transthorakalnu ehokardiografiju (TTE), koja je potpuno neinvazivna i predstavlja standardnu proceduru.
Transezofagealna ehokardiografija (TEE) koristi se kada želimo detaljniji prikaz zalistaka ili kod sumnje na ugrušak u levoj pretkomori. Pregled se radi kroz jednjak i daje izrazito precizne informacije ali je invazivan.
Stres ehokardiografija kombinuje ultrazvuk sa fizičkim ili farmakološkim opterećenjem i pokazuje kako srce reaguje kada mu se poveća potreba za kiseonikom.
Tu je i 3D ehokardiografija, koja omogućava trodimenzionalan prikaz zalistaka i komora — posebno važna u planiranju kompleksnih intervencija.
Kada ultrazvuk srca nije dovoljan i kada nije prva dijagnostička metoda
Situacije u kojima ultrazvuk nije optimalan prvi izbor
Iako je ehokardiografija temelj savremene kardiološke dijagnostike, postoje okolnosti u kojima ne može prikazati strukture dovoljno precizno. To se posebno odnosi na procenu suženja koronarnih arterija, jer ultrazvuk ne prikazuje direktno njihov lumen. Kada sumnjamo na anginu pektoris ili ishemiju, u skladu sa ESC preporukama biramo stres test, stres ehokardiografiju, MSCT koronarografiju ili invazivnu koronarografiju.
Situacije u kojima ultrazvuk nije dovoljan za konačnu dijagnozu
Ehokardiografija daje orijentacionu, ali ne i definitivnu sliku kod kompleksnih valvularnih bolesti, anomalija koronarnih arterija, tumora srca i intrakardijalnih trombnih masa. U tim slučajevima potrebne su metode poput transezofagealne ehokardiografije (TEE), 3D ehokardiograma ili magnetne rezonance. Slično važi i za procenu plućne hipertenzije — ultrazvuk procenjuje pritiske indirektno, dok se tačne vrednosti postižu isključivo kateterizacijom desnog srca.
Kada je prikaz ultrazvuka ograničen
Gojaznost, hronične plućne bolesti i nepovoljna anatomija grudnog koša mogu znatno smanjiti kvalitet prikaza, zbog čega se pregled dopunjuje CT ili MR dijagnostikom. Ultrazvuk srca najčešće predstavlja prvi, ali ne uvek i poslednji korak u dijagnostici — pouzdano usmerava dalja ispitivanja, ali ne može u svakoj situaciji zameniti sve druge metode.
Primer iz prakse
Jedan 65-godišnji pacijent se javio zbog progresivnog zamora tokom uobičajenih dnevnih aktivnosti poslednjih nekoliko meseci. EKG i laboratorija su pokazali normalne rezultate, ali je ultrazvuk srca uprkos normalnoj levoj kori ukazao na značajno uvećanje leve pretkomore, poremećen obrazac mitralnog protoka (E/A), snzene parametre tkivnog doplera (TD E*) koji uz povećan sistolni pritisak desne komore ukazuju na dijastolnu disfunkciju, i uputilo nas na dijagnozu srčane slabosti sa očuvanom ejekcionom frakcijom, što je i objasnilo simptome. Nakon uvođenja terapije, tegobe su se značajno smanjile. Ako bi se oslonili samo na osnovne preglede, njegova dijagnoza bi verovatno bila propuštena nedeljama.
Troškovi i dostupnost pregleda
Ultrazvuk srca spada u najdostupnije i najekonomičnije kardiološke preglede. U većini zdravstvenih ustanova, od domova zdravlja do bolnica višeg nivoa, pregled je široko dostupan uz minimalne troškove. Upravo zbog niske cene I dostupnosti predstavlja jednu od najčešće primenjivanih dijagnostičkih metoda.
Ehokardiografija je bezbedna, neinvazivna i informativna metoda koja omogućava detaljan uvid u strukturu i funkciju srca. Koristimo je za procenu funkcije zalistaka, pumpne funkcije komora, protoka krvi, prisustva tečnosti oko srca ali i drugih parametara. Pregled traje oko 20 minuta, potpuno je bezbolan, apsolutno siguran i predstavlja osnovu savremene kardiološke dijagnostike.
Najčešća pitanja pacijenata (FAQ)
Da li ultrazvuk srca boli? Ne, pregled je potpuno bezbolan.
Koliko traje pregled? Prosečno između 15 i 25 minuta.
Da li ultrazvuk zrači? Ne koristi zračenje — radi se o ultrazvučnim talasima.
Može li ultrazvuk otkriti suženja arterija? Ne direktno; za to se rade CT, MR ili koronarografija.
Da li je potrebna priprema? Za standardni ultrazvuk ne; za TEE jeste i pacijent dobija uputstva.
Izvori: Tekst je zasnovan na ESC Guidelines for Valvular Heart Disease 2021, ESC Heart Failure Guidelines 2023 i ASE Recommendations for Echocardiography.
Xyz
Super, stigao je komentar i ovo je odgovor na taj komentar.